Thermosifon berekenen: stroomt water zonder pomp?

Algemene uitleg. De rekenvoorbeelden gebruiken vaste invoer, los van jouw antwoorden.

Kort antwoord

Warm water is lichter dan koud water. Zit de radiator of het vat hoger dan de kachel of het zonnepaneel voor warm water, dan stijgt het warme water vanzelf en zakt het koude terug: een thermosifon. Het gaat traag, dus je hebt dikke buizen nodig. Een houtkachel met 22 mm koper en 1 m hoogte brengt zo ongeveer 2,2 kW rond; met 28 mm en 2 m hoogte 5,6 kW.

Om te onthouden

Dikke buis, weinig bochten. Zonder pomp telt elke bocht en elke dunne buis zwaar.
Hoe hoger de afgifte, hoe beter. Het hoogteverschil is de enige motor.
Altijd oplopend leggen. Een luchtbel in een bult stopt de stroming.

Warmte zonder pomp per buis en hoogte

Hoogte	15 mm	22 mm	28 mm	35 mm
1 m	0,8 kW	2,2 kW	4,1 kW	6,7 kW
2 m	1 kW	3 kW	5,6 kW	9,2 kW
3 m	1,2 kW	3,5 kW	6,7 kW	11 kW

Houtkachel met cv: water van 80 °C omhoog en 60 °C terug, koperen buis, 4 m horizontaal en een gewone hoeveelheid bochten. Uitgerekend met dezelfde berekening als hierboven.

Voorbeeld

Zonneboiler zonder pomp, vat 1 m boven de collector, 22 mm koper
Water 60 °C omhoog, 45 °C terug
Drijvende druk: 69 Pa
Vanzelf rond:   87 liter per uur, 1,49 kW

Zo rekenen we

Het koude water in de leiding naar beneden is iets zwaarder dan het warme water in de leiding omhoog. Over het hoogteverschil geeft dat een klein drukverschil, een paar honderd pascal. Het water stroomt zo hard dat de weerstand van de buizen, bochten en toestellen precies even groot is. Uit die snelheid en het temperatuurverschil volgt hoeveel warmte er rondgaat.

We rekenen met vaste temperaturen voor de stijgende en de dalende leiding; in het echt koelt het water onderweg al wat af, dus reken op iets minder. De weerstand van de toestellen en bochten is een eigen schatting; in de hele berekening vul je de echte waarden in. Een houtkachel op een cv-installatie laat je aanleggen door een installateur: de warmte moet altijd weg kunnen, ook als de stroom uitvalt.

Lees hoe Rekenvak rekent, met alle aannames en bronnen.

Getallen bijgewerkt op wo 14 okt 2026. De versie van de berekening staat in de hele berekening.

Vragen

Wat is een thermosifon?

Een thermosifon is een lus waarin water vanzelf rondstroomt, zonder pomp. Warm water is lichter en stijgt op, koud water zakt. Daarvoor moet wat warmte afgeeft (radiator, vat) hoger zitten dan wat verwarmt (kachel, zonnepaneel voor warm water).

Kan een houtkachel met cv zonder pomp?

Soms. Met 22 mm koper en 1 m hoogte gaat er ongeveer 2,2 kW vanzelf rond; voor een kachel die 8 kW aan het water geeft is dat te weinig. Met dikkere buizen en meer hoogte lukt het vaker. Een kachel blijft branden als de stroom uitvalt, dus de warmte moet altijd weg kunnen.

Hoe hoog moet het vat van een zonneboiler zonder pomp?

Het vat moet boven het zonnepaneel zitten, liefst een halve meter of meer. Met 1 m hoogte en 22 mm koper stroomt er ongeveer 87 liter per uur, goed voor 1,4 kW. Hoe hoger, hoe sneller.

Welke buis heb je nodig voor zwaartekrachtverwarming?

Dikker dan bij een cv met pomp. Oude zwaartekrachtinstallaties hebben vaak 28 tot 54 mm. Kies hierboven je hoogte en warmte: de rekentool zegt welke koperen buis het haalt.

Wat gebeurt er met een cv zonder pomp als de stroom uitvalt?

Een houtkachel kan warmte blijven afgeven. De berekende natuurlijke circulatie bewijst niet dat oververhitting wordt voorkomen. Laat de beveiliging en warmteafvoer volgens het toestelvoorschrift ontwerpen en controleren.

Waarom stroomt mijn thermosifon niet?

Meestal zit er lucht in een bult van de leiding, loopt een liggend stuk de verkeerde kant op, of is het hoogteverschil te klein. Leg liggende stukken oplopend naar de radiator of het vat, en ontlucht bovenin.

Stroomt het water vanzelf rond, zonder pomp?

Nog 4 vragen, dan zie je je antwoord.

Een dikke buis helpt het meest

Hoe hoger, hoe harder

Controleer het hele leidingverloop